وجود اسیدها و قلیاها در محیط کار
محیط کار برخی افراد دارای مواد شیمیایی است که مواجهه با آن ها سلامتی افراد را به خطر می اندازد. در این مطلب وجود اسیدها و قلیاها در محیط کار همراه با مشکلات سلامت آنها به اختصار شرح داده خواهند شد.
وجود اسیدها در محیط کار
اسیدها به دو گروه کلی آلی (ترکیب هیدروژن و کربن) و غیرآلی (ترکیب هیدروژن و یک عنصر دیگر غیر از کربن)، تقسیم می شوند. اسیدها در بسیاری از صنایع کاربرد دارند و کارگران زیادی در محیط کار در معرض مواجهه با این مواد قرار دارند.
مهمترین راههای مواجهه با اسیدها راه تنفسی (از طریق mist) و پوستی (از طریق محلول) است.
کابردها و مواجهات اسیدها
مهمترین کاربردها و مواجهات اسیدها عبارت‌اند از:
- تولید کودهای شیمیایی (اسید سولفوریک، اسید فسفریک، اسید نیتریک)
- استخراج و پالایش نفت (اسید سولفوریک، اسید هیدروکلریک، اسید هیدروفلئوریک)
- pickling فلزات (اسید سولفوریک، اسید فسفریک، اسید هیدروکلریک، اسید هیدروفلئوریک)
- جلا دادن و تمیز کردن فلزات (اسید فسفریک، اسید سولفوریک، اسید هیدروفلئوریک)
- تولید مواد منفجره (اسید سولفوریک، اسید نیتریک)
- تولید مواد شیمیایی (اسید سولفوریک، اسید نیتریک، اسید هیدروفلئوریک)
- آبکاری (اسید کرومیک، اسید فرمیک)
- صنعت نساجی (اسید فرمیک، اسید لاکتیک)
- تصفیة آب (اسید فسفریک)
- تولید مواد تمیزکننده و ضدعفونی‌کننده (اسید فسفریک)
- تولید رزین و صنعت پلاستیک (اسید آکریلیک، اسید فوماریک، اسید آدیپیک، اسید لاکتیک)
- تولید سیمان (اسید کرومیک)
- تولید مواد رنگی (اسید کرومیک)
وجود اسیدها در محیط کار با توجه به حلالیت در آب و آزاد کردن یون هیدروژن باعث تخریب مستقیم بافتها ازجمله پوست و مخاط می‌شود. اسیدها با توجه به غلظت می‌توانند در بافتها نکروز انعقادی ایجاد کنند.
خطرات مواجهه با اسیدها در محیط کار
مواجهة پوستی با محلولهای اسیدی با دهیدراسیون و ایجاد گرما در پوست می‌توانند سبب ایجاد سوختگی (درجة 1، 2 یا 3) شوند. مواجهة تنفسی با mist یا بخارهای اسیدی بلافاصله سبب علائم آبریزش بینی، سوزش گلو و چشم و در غلظتهای بالاتر سبب آسیب حاد تنفسی و حتی ادم ریه می‌شود.
مواجهه با مقادیر کمتر اسیدها در محیط کار در عرض چند ماه می‌تواند سبب ایجاد آسم تحریکی شود. اثرات سیستمیک ناشی از مواجهة‌حاد با اسیدها به طور شایع دیده نمی‌شود به جز در مورد اسید هیدروفلئوریک و اسید کرومیک (نارسایی کلیوی و آسیب کبدی).
اثرات زیر در مواجهة مزمن با اسیدها در محیط کار دیده شده است:
- زخمهای پوستی و سوراخ شدن سپتوم بینی (بویژه اسید کرومیک)
- آسیب مینای دندان
- برونشیولیت اوبلیتران (بویژه اسید نیتریک)
- اختلال عملکرد تارهای صوتی
- سرطانزایی: اسید سولفوریک و اسید کرومیک به عنوان سرطانزاهای قطعی برای انسان شناخته شده‌اند (به ترتیب برای سرطان حنجره و نازوفارنکس و سرطان ریه)
پیشگیری از آسیب ناشی از اسیدها در محیط کار
در مورد مواجهه با اسیدها در محیط کار نیز مانند سایر مواد شیمیایی رعایت اصول کلی پیشگیری از قبیل جایگزینی، جداسازی، تهویة عمومی و موضعی و در انتها وسایل حفاظت فردی الزامی است. بهترین دستکش در موارد مواجهه با اسیدها دستکشهای نئوپرن است.
درمان آسیب های ناشی از استفاده از اسید
درمان سوختگیهای اسیدی شامل شستشو با مقادیر زیاد سرم (یا آب) در محل حادثه و در مسیر انتقال به مرکز درمانی است. در مرکز درمانی نیز شستشو با سرم فیزیولوژیک انجام می شود. در مورد سوختگیهای چشمی شستشو تا خنثی شدن pH چشم ادامه می‌یابد. برای درمان آسیبهای تنفسی مانند یک آسیب تنفسی حاد عمل می‌شود.
وجود قلیاها در محیط کار
قلیاها ترکیبات خورنده‌ای هستند که در بافتها ایجاد نکروز میعانی می‌کنند و می‌توانند به بافتهای عمقی نفوذ کرده و سبب اسیب شوند.
مهمترین کاربردها و مواجهات قلیاها در محیط کار عبارت‌اند از:
- تولید کاغذ و خمیر چوب (هیدروکسید سدیم، کربنات سدیم، اکسید کلسیم)
- تصفیة آب (هیدروکسید سدیم، کربنات سدیم، اکسید کلسیم)
- تولید مواد شیمیایی (هیدروکسید سدیم، کربنات سدیم، هیدروکسید پتاسیم)
- تولید صابون و مواد شوینده (هیدروکسید سدیم، کربنات پتاسیم)
- تولید شیشه (کربنات سدیم، کربنات پتاسیم)
- تولید چرم (کربنات پتاسیم)
- تولید کودهای مایع (هیدروکسید پتاسیم)
- کارهای ساختمانی (اکسید کلسیم)
- تصفیة فاضلاب (اکسید کلسیم)
خطرات مواجهه با قلیاها
مهمترین راه مواجهه با قلیاها در محیط کار از طریق پوست و مخاطات است. مواجهه با قلیاها بر عکس اسیدها در ابتدا معمولاً بدون درد و سوزش است، اما آسیب بافتی بلافاصله آغاز می‌شود. سوختگی های شدید پوستی و مخاطی و آسیب مجاری هوایی و همچنین آسیب حاد تنفسی در موارد مواجهات شدید از مهمترین عوارض مواجهه با قلیاها در محیط کار می‌باشد. در مورد مواجهات مزمن آسبهای ریوی به صورت انسداد مجاری هوایی مهمترین عارضة شناخته‌شده است.
پیشگیری از آسیب ناشی از قلیاها
در موارد مواجهه با قلیاها در محیط کار نیز رعایت اصول پیشگیرانه و استفاده از وسایل حفاظفت فردی اهمیت خاصی دارد. برای حفاظت پوست دست ها می‌توان از دستکشهای لاستیکی، نئوپرن با بوتیل استفاده کرد. برای درمان سوختگیهای ناشی از قلیاها نیز شستشو با سرم یا آب فراوان اصل اساسی درمان است.
مرکز تخصصی طب کار سلامت سام پارس آماده ارائه خدمات طب کار به سازمان ها، ارگان ها و مراکز درمانی می باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص معاینات طب کار با ما تماس بگیرید.
معاینات طب کار؛ همین امروز نوبت بگیرید
شنبه تا چهارشنبه ۷:۳۰ تا ۱۶ و پنج‌شنبه ۷:۳۰ تا ۱۲
