سرطان های شغلی
فهرست مطالب
سرطان های شغلي سرطان هایي هستند که به وسيله عوامل سرطانزای موجود در محيط کار ايجاد مي‌شوند. هر مادة شيميایي، عامل فيزيکي و يا بيولوژيک در محيط کار که خطر این بیماری را در کارگرانِ در معرض بيشتر کند، سرطانزاي شغلي نامیده مي‌شود.
اولين گزارش سرطان ناشي از تماس شغلي در قرن 18 ارائه شد. در سال 1775 پرسیوال پات سرطان اسکروتوم را در دوده پاک‌کن‌ها که با دوده و قطران زغال سنگ در تماس بودند گزارش کرد. امروزه دامنة وسيعي از مواد، از فلزات گرفته تا ترکيبات آلي با ساختار پيچيده، به عنوان سرطانزا براي انسان شناخته مي‌شوند. در این مطلب آموزشی از مرکز تخصصی طب کار سلامت سام پارس توضیحات کاملی در این خصوص به شما ارائه خواهیم نمود.
سرطان زایی
در فرايند سرطانزاييِ مواد مختلف بيش از يک مکانيسم واحد دخيل است. امروزه مشخص شده است که علاوه بر عاملِ تماس با مادة سرطانزا عوامل ديگري از قبيل حساسيت و مستعد بودن ژنتيکي نيز در توليد تومورهاي سرطاني نقش مهمي دارند.
فرايند ايجاد تومور پس از تماس با مادة سرطانزا در بیشتر موارد طولاني‌مدت است (3-5 سال برای برخی لوکمی‌های ناشی از پرتوها تا 40 سال برای مزوتلیوم ناشی از آزبست) و عوامل مختلفی از قبيل مواجهة مکرر، جنس، ويژگيهاي ژنتيکي، سن و سيستم ايمني نيز مي‌تواند بر آن مؤثر باشد. سرطانزایی معمولا سیری سه‌مرحله‌ای دارد، شامل: آغاز، پیشرفت و گسترش.
آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (IARC) بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک و مطالعات حیوانی مواد شیمیایی را بر اساس احتمال سرطانزایی به چند دسته تقسیم کرده است، که آخرین ویراست آن که نربوط به سال 2003 می‌باشد، در زیر ذکر میشود:
- گروه 1: ماده برای انسان سرطانزاست و مدارک کافي براي سرطانزایي در انسان موجود است. در اين گروه 88 ماده یا ترکیب وجود دارد كه تماس با آنها سرطان شغلي ايجاد مي‌كند. تعدادی از مهمترینِ این مواد عبارت‌اند از: آرسنیک، بنزن، بنزیدین، بریلیوم، کادمیوم، قطران زغال سنگ، نیکل، رادون، رادیوم، اسیدهای معدنی غلیظ، وینیل کلراید، آزبست و….
- گروه A2: ماده احتمالاً براي انسان سرطانزاست. شواهد محدود برای سرطانزایی در انسان موجود است. در اين گروه 64 ماده در محیط کار وجود دارد كه تماس با آنها احتمالاً سرطان ايجاد مي‌كند. تعدادی از مهمترینِ این مواد عبارت‌اند از: آکریلونیتریل، دی‌اتیل سولفات، فرمالدئید، تری‌کلرواتیلن و….
- گروه B2: ماد ممكن است براي انسان سرطانزا باشد. در اين گروه نيز 236 ماده در محیط کار وجود دارد كه تماس با آنها ممكن است سرطانزا باشد. تعدادی از مهمترینِ این مواد عبارت‌اند از: آکریلامید، کلروفرم، تتراکلرید کربن، پشم شیشه، استایرن، و….
- گروه 3: موادی كه داده‌هاي منسجم و متقن براي دسته‌بندي آنها در گروه خاصي وجود ندارد. بنابراين هنوز تقسيم بندي نشده‌اند.
- گروه 4: ماده احتمالاً برای اسنان سرطانزا نمي‌باشد و مدارکي به نفع سرطانزایي در انسان و حيوانات آزمايشگاهي يافت نشده است.
تعدادی از فرایندهای صنعتی وجود دارند که احتمال سرطانزایی در آنها بالاست، که تعدادی از مهمترینِ آنها عبارت‌اند از: تولید آلومینیوم، تولید و تعمیر کفش، تولید کک، تولید مبل و لوازم چوبی، پالایش نیکل، صنعت لاستیک، معدنکاری و… که در ادامة بحث به سرطان های شغلی مهم همراه با عوامل شغلی ایجاد کننده اشاره خواهد شد.
سرطان پوست و علل شغلی آن
سرطان پوست اولین سرطان شغلیِ تشخیص‌داده شده است. این بیماری اولین بار در افرادی که با دوده مواجهه داشتند در ناحیة اسکروتوم دیده شد. علت اصلی این بیماری در محیطهای کاری، پرتو فرابنفش است، سایر علل عبارت‌اند از: هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقه‌ای (PAHs) ، آرسنیک، پرتوهای یونیزان و تروما.
تماس با پرتو فرابنفش قادر به ايجاد BCC و SCC در پوست است. اما ارتباط ایجاد SCC با UV مشخصتر از BCC است. این پرتو در نور خورشید، قوسهای جوشکاری، فرایندهای چاپ و… وجود دارد. خطرناکترین طول موجهای پرتوUV از نظر سرطان پوست، بین 260 تا 320 نانومتر (بویژه 290 تا 300 نانومتر) است که بیشتر طیف UVB را شامل میشود. UVA و UVC قدرت سرطانزاییِ کمتری دارند.
PAHs که نمونة بارزشان بنزوپایرن است، در مشاغل مختلف از جمله پالایشگاهها، تولید الکترود، عایقکاری، و تولید آلومینیوم دیده می‌شوند. امروزه سرطانزاييِ PAHs هم در تستهاي حيواني و هم مطالعات اپيدميولوژيک اثبات شده است. به نظر ميرسد تماس با اشعه UVB همراه با مواجهه با این ترکیبات با يکديگر اثر تشديدکنندگي داشته باشند.
مواجهة خوراکی، استنشاقی، تزریقی یا پوستی با ترکیبات غیرآلی آرسنیک از جمله علل سرطانهای پوست است. سرطان ناشی از آرسنیک معمولاً از نوع SCC است. این فلز محصول فرعی ذوب سنگ معدنهای مس، سرب و روی است و در تولید برخی آفت‌کشها به کار می‌رود.
پرتوهای یونساز همانند بسیاری دیگر از ارگانها در پوست نیز می‌توانند این بیماری را ایجاد کنند. معمولاً معدنکاران اورانیم و کارکنان مراقبتهای بهداشتی با این پرتوها در تماس‌اند. ایجاد این بیماری در محل ترومای پیشین نیز ثابت شده است.
سرطان ریه و علل شغلی آن
سرطان ریه فراوانترین عامل مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در جوامع غربی است. مهمترین عامل ایجاد کننده سیگار است، به طوری که بیش از 80٪ موارد سرطان ریه قابل انتساب به سیگار هستند.
سازمان بهداشت جهاني تخمين زده است كه 20 تا 30 درصد از كارگران مرد و 5 تا 20 درصد از كارگران زن در معرض تماس با عوامل ايجاد كننده سرطان ريه مي‌باشند. خطر این بیماری را در مطالعات مختلف به میزان 4 تا 40٪ (3-17٪) به عوامل شغلی منتسب کرده‌اند.
خطر سرطان ریه در برخی مواجهات شغلی افزایش می‌یابد، که مهمترین آنها عبارت‌اند از: آزبست، گاز رادون، برخی فلزات (مانند نیکل، کروم، و آرسنیک)، هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقه‌ای، و کلرومتیل‌اتر. البته در سال 1996 ، IARC سيليس بلوري را نیز در گروه يک سرطانزاها برای ریه طبقه‌بندي کرد.
سرطان حنجره و علل شغلی آن
سرطان حنجره بسيار شايعتر از سرطان سينوسها بوده و حدود 2 درصد از کل سرطان ها را در ايالات متحده تشکيل مي‌دهد. به نظر ميرسد استعمال سيگار عمده‌ترين علت ابتلا به اين بیماری باشد. و از عوامل خطرِ بااهمیت دیگر مصرف الکل است.
در ميان فاکتورهاي متعدد شغلي، آزبست به عنوان عامل خطر در پيدايش سرطان حنجره شناخته شده است. مطالعات اپیدمیولوژیک ارتباط بین این بیماری را با تماس با اسيدهاي قوي، الکلها، روغنهاي برش، و نيکل نیز نشان داده‌اند، اما هنوز شواهد قطعی برای این مواد وجود ندارد.
سرطان مثانه و علل شغلی آن
حدود 2-6٪ کل سرطانهای انسان را سرطان مثانه تشکیل می‌دهد. نسبت ابتلاي مردان به زنان در اين سرطان 3 به 1 است. با افزايش سن احتمال ابتلا به اين بیماری نيز افزايش مي‌يابد و حد اکثر احتمال آن در دهة هفتم عمر است.
استعمال سيگار مهمترين علت قابل پيشگيري در اين سرطان است. از علل دیگر می‌توان از برخی عوامل عفونی (مانند شیستوزومیاز، و همچنین عوامل محیطی و شغلی نام برد. سرطان مثانه معمولاً در کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته و همچنین در مناطق شهری بیشتر دیده میشود.
سرطان مثانه سرطانی است که بیشترین ارتباط را با مواجهات شغلی دارد. تماسهاي شغلي علت حدود 25٪ از موارد سرطان مثانه است که بیشترین موارد آن در کارگران صنعت لاستیک، تولید آمینهای آروماتیک، تولید آلومینیوم، تولید رنگ، چرمسازی، نقاشی و همچنین در رانندگان کامیون دیده میشود.
سرطانهای دستگاه گوارش و علل شغلی آن
دستگاه گوارش شایعترین محل بروز سرطان است و در کل دنیا بیشترین میزان مرگ‌ومیر ناشی از سرطان نیز در اثر سرطانهای این ناحیه ایجاد میشود. (در ایالات متحده سرطان ریه بیشترین میزان مرگ‌ومیر را داراست).
برای سایر سرطانهای دستگاه گوارش علت شغلی قطعی یافت نشده است، اما در برخی مواجهات و مشاغل فراوانی این سرطانها بیشتر بوده است که مهمترین آنها در زیر ذکر میشود:
سرطان مری
مواجهات: آزبست، بنزیدین، روغن برش، فنل، PAHs، سیلیس، اسید سولفوریک و…
مشاغل: رادیولوژی، نقاشی، عایقکاری، صنعت لاستیک، نساجی و…
سرطان معده
مواجهات: رنگهای آزو، غبار زغال، اکسید اتیلن، سیلیس، نیکل، کروم، و…
مشاغل: پالایش آلومینیوم، نجاری، سرامیک‌سازی، کشاورزی، نقاشی، لوله‌کشی، ریخته‌گری فولاد، معدن قلع و…
سرطان های کولورکتال
مواجهات: آرسنیک، آزبست، مس، فرمالدئید، برخی حلالها، و…
مشاغل: کشاورزی، چرمسازی، نساجی، آتش‌نشانی، مبلسازی و…
سرطان سلول کبدی
مواجهات: آفلاتوکسین، آرسنیک، آزبست، بنزن، فرمالدئید، PCBs، برخی حلالها
مشاغل: تولید لاستیک، تولید مواد شیمیایی، جواهرسازی، کشتارگاه، نجاری، نقاشی و…
سرطان پانکراس
مواجهات: آمینهای آروماتیک، آزبست، کرومات، غبار پنبه، پرتوی یونساز، و…
مشاغل: رادیولوژی، جواهرسازی، مکانیکی، نساجی، تولید لاستیک، نقاشی، و…
سرطانهای لنفوهماتوپوئیتیک و علل شغلی آن
سرطانهای لنفوهماتوپوئیتیک گروهی ناهمگی از سرطانها هستند که از سلولهای خونی و بافت لنفوئید منشأ می‌گیرند. این سرطانها معمولاً به دو دستة لوکمی‌های حاد (لوکمی میلوژن حاد یا AML یا ANLL لوکمی لنفوسیتیک حاد یا ALL و مزمن (لوکمی میلوژن مزمن یا CML و لوکمی لنفوسیتی مزمن یا CL) و لنفومها تقسیم میشود.
مهمترین عوامل شغلی ایجادکنندة این بیماری ها پرتوها، بنزن، کار کشاورزی و داروهای سایتوتوکسیک و ایمونوساپرسیو هستند.
پرتوها بویژه پرتوهای یونساز، شامل پرتو X مهمترین عامل ایجادکنندة سرطانها لنفوهماتوپوئیتک هستند. علاوه بر حوادث اتمی، در رادیولوژیستها، کارکنان نیروگاههای هسته‌ای، و همچنین در آب آلوده به رادیوم امکان مواجهه با این پرتوها وجود دارد. رابطة بین مواجهه با این پرتوها و تمام انواع لوکمی به غیر از CLL اثبات شده است. رابطه‌ای نیز بین پرتوهای غیریونساز بویژه مواجهه به میدانهای مغناطیسی و لوکمی‌ها دیده شده است.
شناخته شده‌ترین مادة شیمایی ایجادکنندة این سرطانها بنزن است. ارتباط بین مواحجهه با بنزن و آنمی آپلاستیک (پانسیتوپنی) و همچنین AML به خوبی شناخته شده است. و شوهادی نیز از ارتباط این مواجهه با ایجاد CML، CML و مولتیپل میلوما وجود دارد. مواجهه با بنزن معمولاً در پالایشگاهها و کارخانه‌های پتروشیمی و صنعت لاستیک اسجاد میشود. این ماده در تولید مواد منفجره، و همچنین تولید برخی لوازم آرایشی، داروها، رنگها، و صابونها مصرف میشود.
سرطانهای لنفوهماتوپوئیتیک در کشاورزان زیاد دیده میشود. برخی مطالعات این مسأله را به مواجهه با برخی آفت‌کشها از جمله فنوکسی استیک اسید ربط می‌دهند، اما هنوز علت دقیق فراوانی بالای این سرطانها در شغل کشاورزی مشخص نیست. سایر مواد شیمیایی که احتمالاً می‌توانند عامل ایجاد سرطانهای خونی- لنفاوی باشند، عبارت‌اند از: داروهای سایتوتوکسیک، اتیلن اکساید، و 1،3-بوتادین.
سایر سرطانها و علل شغلی آن ها
سرطان های سایر بافتها و ارگانها نیز بررسی شده‌اند و شواهدی از رابطه با محیطهای کاری و موجهات شغلی برای آنها به دست آمده است، اما هنوزر به قطعیت نرسیده است. در زیر به تعدادی از آنها اشاره می شود.
سرطان تیروئید
شواهدی به نفع رابطة سرطان تیروئید با مواجهه با اشعة یونساز وجود دارد که هنوز به طور قطع ثابت نشده است.
سرطان پستان
در مورد سرطان پستان شغلی نیز شواهد قطعی وجود ندارد، اما این سرطان در مواجهات و مشاغل زیر بیشتر دیده شده است:
مواجهات: اشعة یونساز، رادیوم، رنگ موی دائمی، برخی حلالها، استایرن، اکسید اتیلن،
مشاغل: تولید لامپ، داروسازی، صحافی، آرایشگری و…
سرطان تخمدان
مواجهات: اشعة یونساز، آزبست، تالک
مشاغل: تولید لامپ، آرایشگری، چاپ، تولید صابون و…
سرطان بیضه
مواجهات: دی متیل فرمامید، کرومات، اشعة یونساز، فروسیلیس، آزبست، وینیل کلراید و…
مشاغل: دباغی، نقاشی، کشاورزی، صنعت پلاستیک، نساجی، و…
سرطان پروستات
مواجهات: کادمیوم، اشعة یونساز، اسید استیک، آندروژنها، و…
مشاغل: باتری‌سازی، تولید لاستیک، قصابی، نساجی، مکانیکی، چاپ و…
سرطان مغز
مواجهات: وینیل کلراید، فرمالدئید، برخی حلالها، سرب غیرآلی، اشعة یونساز، میدانهای الکترومغناطیسی
مشاغل: کشاورزی، آتش‌نشانی، پالایش نفت، پتروشیمی، تولید لاستیک، و…
تأثیرات زیست محیطی و فاکتورهای شغلی بر ابتلا به سرطان
سرطانهای شغلی یکی از مسائل بهداشت حرفه‌ای مهم می‌باشند که تأثیر زیادی بر سلامت کارگران دارند. در این مقاله، به بررسی تأثیرات زیست محیطی و فاکتورهای شغلی بر ابتلا به سرطان می‌پردازیم و راهکارهایی برای کاهش این خطرات را مورد بررسی قرار می‌دهیم.
- عوامل خطرناک زیست محیطی :
- تماس با مواد شیمیایی : مواد شیمیایی موجود در محیط کار می‌توانند عاملی برای ابتلا به سرطان شغلی باشند. این مواد می‌توانند از طریق تنفس، جذب پوستی یا خوراکی وارد بدن شوند و باعث ایجاد سلولهای سرطانی شوند.
- تابش‌های مضر: تابش‌های مضر مانند پرتوهای اشعه ایکس، گاما و مواد رادیواکتیو می‌توانند خطرات جدی برای سلامت کارگران ایجاد کنند و باعث ابتلا به سرطان شغلی شوند.
- ذرات معلق و آلودگی هوا : تماس با ذرات معلق و آلودگی‌های هوایی موجود در محیط کار نیز می‌تواند عوامل خطرناک برای سرطان شغلی باشند.
- فاکتورهای شغلی :
- ایستگاه‌های کاری : ایستگاه‌های کاری که به عوامل خطرناک مانند گرد و غبار، دخانیات، مواد شیمیایی و … معرض هستند، می‌توانند خطرات بالقوه‌ای برای ابتلا به سرطان شغلی داشته باشند.
- شرایط فیزیکی : شرایط نامساعد محیط کاری مانند حرارت یا سرما، فشار، صدمات مکانیکی و … نیز می‌توانند به عنوان فاکتورهای خطرناک برای سرطان شغلی مطرح شوند.
- راهکارهای پیشگیری :
- استفاده از تجهیزات ایمنی : استفاده از ماسک‌ها، لباس‌های محافظ، وسایل حفاظتی در برابر تابش‌های مضر و استفاده از ابزارهای محافظتی مناسب می‌تواند از خطرات سرطان شغلی محافظت کند.
- ارائه آموزش : آموزش و آگاهی کارگران از خطرات موجود در محیط کار و نحوه استفاده صحیح از تجهیزات ایمنی می‌تواند به کاهش خطرات مربوط به سرطان کمک کند.
با در نظر گرفتن این تأثیرات و اعمال راهکارهای مناسب، می‌توان از خطرات مربوط به سرطان شغلی کاست و محیط کاری سالم‌تر و ایمن‌تری را برای کارگران فراهم کرد.
پیشگیری از سرطان شغلی
پیشگیری از سرطانهای شغلی یکی از موضوعات اساسی در حوزه بهداشت حرفه‌ای است که اهمیت بالایی دارد
- شناسایی و کنترل عوامل خطرناک : اولین گام در پیشگیری از سرطانهای شغلی، شناسایی عوامل خطرناک در محیط کار است. این شامل تماس با مواد شیمیایی، تابش‌های مضر، ذرات معلق و سایر عوامل میشود. پس از شناسایی، باید اقداماتی برای کنترل و کاهش این عوامل انجام شود.
- استفاده از تجهیزات ایمنی : ارائه تجهیزات ایمنی مناسب به کارگران می‌تواند از جمله راهکارهای موثر در پیشگیری از سرطانهای شغلی باشد. استفاده از ماسک‌ها، لباس‌های محافظ، عینک‌های ایمنی و دیگر وسایل محافظ می‌تواند از تماس مستقیم با عوامل خطرناک جلوگیری کند.
- آموزش و آگاهی : آموزش کارگران در مورد خطرات محیط کار و نحوه استفاده صحیح از تجهیزات ایمنی بسیار اهمیت دارد. اطلاع به موقع و صحیح از خطرات و راهکارهای پیشگیری می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به سرطانهای شغلی کمک کند.
- بررسی دوره‌ای سلامت : برگزاری بررسی‌های دوره‌ای سلامت برای کارگران، شناسایی زودهنگام ایجاد سلولهای سرطانی و انجام اقدامات پیشگیری از پیش روی آنها را فراهم می‌کند.
- محیط کاری سالم : ایجاد محیط کاری سالم و بهداشتی با استفاده از تهویه مطبوع، حفاظت از کارگران در مقابل عوامل محیطی مضر و بهبود شرایط فیزیکی محیط کار می‌تواند به کاهش خطرات مرتبط با سرطان کمک کند.
- رعایت استانداردها و قوانین : اجرای قوانین و استانداردهای بهداشت حرفه‌ای و ایمنی در محیط کار، از دیگر راهکارهای موثر در پیشگیری از سرطانهای شغلی می‌باشد.
با اجرای موثر این راهکارها و توجه به ایمنی و بهداشت در محیط کار، می‌توان از ابتلا به سرطانهای شغلی جلوگیری کرد و سلامت و ایمنی کارگران را تضمین کرد.
تأثیر سرطان شغلی بر روحیه کارکنان و راهکارهای حمایت از آنها
ابتلا به سرطان های شغلی می‌تواند تأثیرات منفی زیادی بر روحیه کارمندان داشته باشد. این تأثیرات ممکن است شامل افزایش استرس و نگرانی، کاهش رضایت شغلی، تحت فشار قرار گرفتن، افزایش احساس تنهایی و ایزولاسیون، و افزایش اضطراب و افسردگی باشد. این مسائل نیازمند اقداماتی برای حمایت و پشتیبانی از کارمندان مبتلا به سرطان در محیط کار هستند، از جمله ایجاد محیط کاری پشتیبان‌کننده، ارائه خدمات حمایتی مانند مشاوره روان‌شناختی، و توجه به نیازهای ویژه آنها.
همچنین، ایجاد فضایی ارام و محافظت‌کننده در محیط کار، فرصت‌هایی برای صحبت کردن و به اشتراک گذاشتن تجربیات با سایر همکاران را فراهم می‌کند. ارتباط با دیگران که ممکن است تجربه‌های مشابهی داشته باشند، می‌تواند احساس اتصال و پشتیبانی را افزایش دهد و به کاهش احساس تنهایی کمک کند.
علاوه بر این، ارائه خدمات حمایتی مانند مشاوره روان‌شناختی به کارمندان مبتلا به سرطان شغلی، ابزاری موثر برای مدیریت استرس و اضطراب است. مشاوره روان‌شناختی می‌تواند به کارمندان کمک کند تا با نگرانی‌ها و احساساتشان کنار بیایند و راه‌های موثری را برای مدیریت احساسات منفی پیدا کنند.
در کنار این اقدامات، توجه به نیازهای ویژه کارمندان مبتلا به سرطان شغلی بسیار اهمیت دارد. فراهم کردن فرصت‌هایی برای استراحت و استراحت منظم، اجازه برای حضور در نوبت‌های درمانی و پزشکی، و ارائه امکانات انعطاف‌پذیری در ساعات کاری، از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به بهبود روحیه و کیفیت زندگی آنها کمک کنند.
به طور کلی، ایجاد محیط کاری حامی و پشتیبانی، ارائه خدمات حمایتی مانند مشاوره روان‌شناختی، و توجه به نیازهای ویژه کارمندان مبتلا به سرطان شغلی، می‌تواند به بهبود روحیه و رفاه آنها کمک کند و احساسات منفی را کاهش دهد.
مرکز تخصصی طب کار سلامت سام پارس آماده ارائه خدمات طب کار به سازمان ها، ارگان ها و مراکز درمانی می باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص معاینات طب کار با ما تماس بگیرید.
معاینات طب کار؛ همین امروز نوبت بگیرید
شنبه تا چهارشنبه ۷:۳۰ تا ۱۶ و پنج‌شنبه ۷:۳۰ تا ۱۲
