قانون کار مجموعهای از مقررات است که به منظور حمایت از حقوق و منافع کارگران و کارفرمایان تدوین شده است. این قانون به تعیین حداقل دستمزد، قرارداد کار، ساعات کاری، شرایط استخدام و اخراج، بیمه بیکاری و سایر مزایا میپردازد تا عدالت و تعادل در محیطهای کاری حفظ شود.
قانون کار دارای مفاهیمی است که هنگام رجوع به آن باید با آن ها آشنا باشید. ما در این مطلب به همه چیز در مورد قانون کار در سال 1404 پرداخته ایم.
اصول و مفاهیم اساسی در قانون کار ایران
ماده ۱
کلیه کارفرمایان، کارگران، کارگاه ها، موسسات تولیدي، صنعتی، خدماتی و کشاورزي مکلف به تبعیت از قانون کار می باشند.
ماده ۲
کارگر از لحاظ این قانون کار کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار میکند.
ماده ۳
در قانون، کارفرما شخصی است حقیقی یا حقوقی که کارگر به درخواست و به حساب او در مقابل دریافت حق السعی کار میکند. مدیران و مسئولان و به طور عموم کلیه کسانی که عهده دار اداره کار کارگاه هستند نماینده کارفرما محسوب میشوند و کارفرما مسئول کلیه تعهداتی است که نمایندگان مذکور در قبال کارگر به عهده میگیرند. در صورتیکه نماینده کارفرما خارج از اختیارات خود تعهدي بنماید و کارفرما آن را نپذیرد در مقابل کارفرما ضامن است.
ماده ۴
کارگاه محلی است که کارگر به درخواست کارفرما یا نماینده او در آنجا کار میکند، از قبیل موسسات صنعتی، کشاورزي، معدنی، ساختمانی، ترابري، مسافربري، خدماتی، تجاري، تولیدي، اماکن عمومی و امثال آنها. کلیه تاسیساتی که به اقتضاي کار متعلق به کارگاه اند، از قبیل نمازخانه، ناهارخوري، تعاونیها، شیرخوارگاه، مهد کودك، درمانگاه، حمام، آموزشگاه حرفه اي، قرائت خانه، کلاسه اي سواد آموزي و سایر مراکز آموزشی و اماکن مربوط به شورا و انجمن اسلامی و بسیج کارگران، ورزشگاه و وسایل ایاب و ذهاب و نظایر آنها از نظر قانون کار جزء کارگاه میباشند.
ماده ۵
کلیه کارگران، کارفرمایان، نمایندگان آنان و کارآموزان و نیز کارگاهها مشمول مقررات قانون کار میباشند.
ماده ۶
در قانون کار براساس بند چهار اصل چهل و سوم و بند ششاصل دوم و اصول نوزدهم، بیستم و بیستوهشتم قانون اساسی جمهوري اسلامی ایران، اجبار افراد به کار معین و بهره کشی از دیگري ممنوع و مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوي برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهند بود و همه افراد اعم از زن ومرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و هرکس حق دارد شغلی را که به آن مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست برگزیند.
براساس بند چهار اصل چهل و سوم و بند شش اصل دوم و اصول نوزدهم، بیستم و بیست و هشتم قانون اساسی جمهوري اسلامی ایران، اجبار افراد به کار معین و بهره کشی از دیگري ممنوع و مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوي برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهند بود و همه افراد اعم از زن ومرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و هرکس حق دارد شغلی را که به آن مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست برگزیند.
حداقل دستمزد و مزایا در قانون کار
حداقل دستمزد و مزایا در قانون کار از اهمیت بالایی برخوردارند زیرا بهطور مستقیم بر زندگی و رفاه کارگران تأثیر میگذارند. این مقررات به منظور تضمین حداقل سطح زندگی برای کارگران و حفظ حقوق و منافع آنان تدوین شدهاند. در این مقاله، به بررسی حداقل دستمزد و مزایا در قانون کار ایران و نکات مهم مرتبط با آن میپردازیم.
حداقل دستمزد
حداقل دستمزد، کمترین مبلغی است که کارفرما موظف به پرداخت آن به کارگر در ازای یک ساعت، روز یا ماه کار است. این مبلغ هر ساله توسط شورای عالی کار تعیین می شود و بر اساس نرخ تورم، هزینه های زندگی و سایر عوامل اقتصادی مورد بازنگری قرار میگیرد.
معیارهای تعیین حداقل دستمزد:
- نرخ تورم : افزایش قیمت کالاها و خدمات اساسی.
- هزینههای زندگی : شامل مسکن، غذا، پوشاک، بهداشت و آموزش.
- شاخصهای اقتصادی : نظیر تولید ناخالص داخلی و نرخ بیکاری.
- سطح دستمزد در بخشهای مختلف اقتصادی : مقایسه دستمزدها در صنایع مختلف.
مزایا
علاوه بر حداقل دستمزد، در قانون کار، کارگران مشمول مزایای متعددی میشوند که شامل موارد زیر است:
- حق مسکن:
- مبلغی که کارفرما به عنوان کمک هزینه مسکن به کارگر پرداخت میکند.
- این مبلغ نیز بهطور سالانه تعیین و اعلام میشود.
- حق اولاد:
- مبلغی که به ازای هر فرزند به کارگر پرداخت میشود.
- این مبلغ برای کمک به هزینههای مرتبط با فرزندان در نظر گرفته شده است.
- عیدی و پاداش:
- کارگران به ازای هر سال کار، مستحق دریافت عیدی و پاداش هستند.
- مقدار این عیدی معمولاً معادل حداقل دو ماه حقوق پایه است.
- حق سنوات:
- به ازای هر سال کار، مبلغی به عنوان حق سنوات به کارگر پرداخت میشود.
- این مبلغ بهمنظور جبران زحمات و تجربه کارگر در نظر گرفته شده است.
- مرخصی با حقوق:
- کارگران مستحق دریافت مرخصی سالیانه با حقوق هستند.
- تعداد روزهای مرخصی بسته به سابقه کار و توافقهای صورتگرفته بین کارگر و کارفرما تعیین میشود.
- بیمه تأمین اجتماعی:
- کارفرما موظف است کارگران را بیمه تأمین اجتماعی کند.
- بیمه شامل مزایایی نظیر بیمه درمانی، بازنشستگی، بیکاری و حوادث ناشی از کار است.
اهمیت رعایت حداقل دستمزد و مزایا
نظرات قانون کار بر حداقل دستمزد و مزایا به کارگران کمک میکند تا زندگی با کیفیتتری داشته باشند و از حقوق اولیه خود بهرهمند شوند. این موضوع همچنین باعث افزایش انگیزه و بهرهوری کارگران میشود و میتواند به بهبود روابط کارگر و کارفرما و کاهش تنشها و اختلافات کاری منجر شود.
حداقل دستمزد و مزایا در قانون کار، ابزاری اساسی برای حمایت از حقوق کارگران و تضمین حداقل سطح زندگی برای آنان هستند. تعیین صحیح و منصفانه این مقادیر، نقش مهمی در ایجاد تعادل اقتصادی و اجتماعی در جامعه دارد. کارفرمایان و کارگران باید با آگاهی کامل از حقوق و وظایف خود در این زمینه، به بهبود شرایط کاری و افزایش بهرهوری کمک کنند.
قوانین مربوط به بیمه بیکاری در قانون کار
بیمه بیکاری یکی از مهمترین حمایتهای اجتماعی قانون کار است که توسط قانون کار به کارگران ارائه میشود. این بیمه به منظور حمایت مالی از کارگرانی که به صورت غیرارادی شغل خود را از دست میدهند، تدوین شده است. در این مقاله، به بررسی قوانین و مقررات مربوط به بیمه بیکاری در قانون کار ایران میپردازیم.
شرایط دریافت بیمه بیکاری
برای برخورداری از بیمه بیکاری، کارگران باید شرایط خاصی را برآورده کنند. این شرایط به شرح زیر است:
- بیکاری غیرارادی:
- کارگر باید به دلایلی خارج از اراده و کنترل خود، مانند تعطیلی کارگاه، کاهش نیروی کار و یا سایر عوامل اقتصادی و فنی، بیکار شده باشد.
- ثبت نام در سازمان تأمین اجتماعی:
- کارگر باید در زمان اشتغال، تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی بوده و حق بیمه خود را پرداخت کرده باشد.
- ثبت نام در دفاتر کاریابی:
- کارگر باید ظرف مدت معینی پس از بیکار شدن (معمولاً ۳۰ روز)، در یکی از دفاتر کاریابی ثبت نام کند و آمادگی خود را برای اشتغال به کار اعلام نماید.
- حداقل سابقه پرداخت بیمه:
- کارگر باید حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه بیکاری را در آخرین شغل خود داشته باشد.
مدت و میزان پرداخت بیمه بیکاری
مدت و میزان پرداخت بیمه بیکاری بستگی به سابقه کار و پرداخت بیمه کارگر دارد.
- مدت پرداخت:
- برای کارگرانی که تا ۱۰ سال سابقه بیمه دارند، مدت پرداخت بیمه بیکاری حداکثر ۱۲ ماه است.
- برای کارگرانی که بین ۱۰ تا ۱۵ سال سابقه بیمه دارند، مدت پرداخت حداکثر ۱۸ ماه است.
- برای کارگرانی که بین ۱۵ تا ۲۰ سال سابقه بیمه دارند، مدت پرداخت حداکثر ۲۶ ماه است.
- برای کارگرانی که بیش از ۲۰ سال سابقه بیمه دارند، مدت پرداخت حداکثر ۳۶ ماه است.
- میزان پرداخت:
- میزان مقرری بیمه بیکاری در قانون کار، معادل ۵۵ درصد متوسط حقوق و مزایای ۹۰ روز آخر کارگر است.
- برای کارگرانی که دارای افراد تحت تکفل هستند، به ازای هر فرد تحت تکفل (حداکثر تا ۴ نفر)، ۱۰ درصد به این مبلغ اضافه میشود.
- حداکثر مبلغ پرداختی نباید از ۸۰ درصد متوسط حقوق و مزایای ۹۰ روز آخر بیشتر باشد.
- تعهدات و مسئولیتهای کارگران
کارگرانی که مقرری بیمه بیکاری دریافت میکنند، باید به تعهدات خاصی پایبند باشند:
- پذیرش شغل مناسب:
- کارگران موظف به پذیرش شغل مناسب معرفی شده از سوی دفاتر کاریابی هستند.
- گزارش وضعیت:
- کارگران باید به صورت دورهای وضعیت اشتغال و بیکاری خود را به دفاتر کاریابی و سازمان تأمین اجتماعی گزارش دهند.
- حضور در دورههای آموزشی:
- کارگران باید در دورههای آموزشی و مهارتی که از سوی دفاتر کاریابی یا سازمان تأمین اجتماعی معرفی میشود، شرکت کنند.
- پایان یافتن مقرری بیمه بیکاری
پرداخت مقرری بیمه بیکاری در شرایط خاصی متوقف میشود:
- اشتغال به کار جدید:
- اگر کارگر در مدت دریافت مقرری، شغل جدیدی پیدا کند و مشغول به کار شود.
- پایان یافتن مدت زمان تعیین شده:
- پس از اتمام مدت زمان تعیین شده برای دریافت بیمه بیکاری بر اساس سابقه کارگر.
- رد شغل مناسب:
- در قانون کار اگر کارگر بدون دلیل موجه از پذیرش شغل مناسب خودداری کند.
- استفاده نادرست از بیمه بیکاری:
- اگر مشخص شود که کارگر اطلاعات نادرستی ارائه داده یا به صورت غیرقانونی مقرری دریافت کرده است.
همچنین می توانید بخوانید در مورد: معاینات ادواری
محاسبه حقوق وزارت کار در سال 1404
براساس مصوبه شورای عالی کار، حداقل دستمزد ماهانه کارگران مشمول قانون کار در سال ۱۴۰۴ مبلغ ۱۰,۳۹۹,۰۶۸ تومان تعیین شده است. این رقم صرفاً مربوط به پایه حقوق بوده و مزایای قانونی از جمله حق مسکن به میزان ۹۰۰ هزار تومان، بن خواربار به مبلغ ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان و پایه سنوات (برای کارگران دارای سابقه) حدود ۲۸۲ هزار تومان به آن افزوده می شود.
در نتیجه، مجموع دریافتی یک کارگر مجرد دارای حداقل یک سال سابقه کار، در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۳ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان خواهد بود.
برای کارگر متأهل دارای یک فرزند، با احتساب مزایای مرتبط با تاهل و اولاد، میزان دریافتی ماهانه به حدود ۱۵ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان می رسد.
مطابق مفاد قانون کار جمهوری اسلامی ایران، پرداخت این حقوق و مزایا الزامی است و عدم رعایت آن توسط کارفرما، تخلف محسوب می شود و قابل پیگیری از مراجع قانونی از جمله اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی خواهد بود.
سوال و جواب های پرتکرار
۱. آیا قانون کار شامل همه ی کارگران و کارمندان می شود؟
جواب: نه دقیقاً. قانون کار شامل تمام افرادی است که با قرارداد مشخص، در قبال دریافت حقوق یا دستمزد، برای کارفرما کار می کنند؛ اما برخی مشاغل مثل نیروهای نظامی یا کارکنان دولت ممکن است تابع قوانین خاص خود باشند. پس اگر مطمئن نیستی قانون کار شامل تو میشه یا نه، بهتره اول نوع استخدامت رو مشخص کنی.
۲. اگر کارفرما بیمه نکنه، می تونم شکایت کنم؟
جواب: بله، طبق قانون کار، بیمه کردن نیروی کار یکی از مهم ترین وظایف کارفرماست. اگر کارفرمات بیمه ات نکرده، می ونی با مراجعه به اداره کار یا تامین اجتماعی، شکایت ثبت کنی و حق و حقوقت رو بگیری. این موضوع یکی از پرتکرارترین شکایات در قانون کاره!
۳. حداقل حقوق طبق قانون کار در سال ۱۴۰۴ چقدره؟
جواب: هر سال شورای عالی کار حداقل حقوق پایه کارگران را اعلام می کنه. برای سال ۱۴۰۴، این عدد به روزرسانی شده و شامل پایه حقوق، مزایای مسکن، بن کارگری و حق اولاد است. اگر دنبال جزئیات دقیق هستی، حتماً آخرین مصوبه شورای عالی کار رو بررسی کن یا به قسمت قبلی همین مقاله سر یزن.
۴. اگر بدون قرارداد کتبی مشغول به کار باشم، قانون از من حمایت می کنه؟
جواب: بله. حتی اگر قراردادی کتبی وجود نداشته باشه، اما رابطه کاری بین تو و کارفرما قابل اثبات باشه (مثلاً با فیش حقوقی یا پیام ها)، قانون کار ازت حمایت می کنه. خیلی ها اشتباه فکر می کنن بدون قرارداد، هیچ حقی ندارن!
۵. مرخصی سالانه طبق قانون کار چقدره؟
جواب: طبق قانون کار، هر کارگر به ازای هر سال کار، حداقل ۲۶ روز کاری مرخصی داره. این عدد بدون احتساب جمعه هاست. البته کارهای سخت و زیان آور شرایط متفاوتی دارن و ممکنه مرخصی بیشتری داشته باشن.
۶. آیا کارفرما می تونه بدون دلیل موجه اخراجم کنه؟
جواب: خیر. اخراج بدون دلیل قانونی، غیرمجاز محسوب می شه. اگر کارفرما بخواد رابطه کاری رو یک طرفه قطع کنه، باید دلیل موجه و مستند ارائه بده وگرنه مشمول پرداخت خسارت میشه.
۷. در صورت تأخیر در پرداخت حقوق، قانون چه حمایتی از کارگر داره؟
جواب: تأخیر در پرداخت حقوق برخلاف قانون کاره. اگر حقوقت با تأخیر زیاد یا نامنظم پرداخت می شه، میتونی از طریق اداره کار پیگیری کنی و حتی درخواست خسارت بدی. این مورد یکی از اصلی ترین دغدغه های نیروی کاره.
۸. آیا اضافه کاری الزامی است؟
جواب: خیر. اضافه کاری باید با رضایت طرفین باشه. طبق قانون کار، ساعت کاری مشخصه و اضافه کاری باید با توافق انجام بشه و حتماً با نرخ بالاتر (معمولاً ۴۰٪ بیشتر از دستمزد عادی) محاسبه بشه.
۹. شرایط فسخ قرارداد کار چیست؟
جواب: قرارداد کار می تونه توسط کارگر یا کارفرما در شرایط خاص فسخ بشه؛ مثلاً تخلف شدید یکی از طرفین، بیماری طولانی مدت یا تعطیلی کارگاه. اما در هر صورت، فسخ یک طرفه باید مستند باشه و بدون دلیل نمی شه.
۱۰. در صورت فوت یا از کار افتادگی، حقوق کارگر چه میشه؟
جواب: اگر کارگر دچار حادثه یا فوت بشه، بازماندگان یا خود او (در صورت از کار افتادگی) طبق قانون کار و بیمه، از مزایا و مستمری برخوردار می شن. این مورد یکی از حیاتی ترین حقوق نیروی کاره که خیلی ها ازش بی خبرن.
سخن پایانی
بیمه بیکاری یکی از مهمترین حمایتهای قانون کار از کارگران است. با آگاهی از شرایط و مقررات این بیمه، کارگران میتوانند از حمایت مالی مناسب در دوران بیکاری بهرهمند شوند و کارفرمایان نیز از تعهدات خود نسبت به کارگران مطلع باشند. این قوانین نه تنها به حفظ حقوق کارگران کمک میکند بلکه ثبات و امنیت اجتماعی را نیز تحکیم می نماید.
مرکز طب کار سام پارس با تکیه بر تخصص و تجربه خود، خدمات جامعی در زمینه بهداشت حرفهای و طب کار ارائه میدهد. ما در سام پارس با آگاهی کامل از مفاد قانون کار، به شما کمک میکنیم تا محیط کاری ایمن و سالمی داشته باشید و از حقوق و مزایای قانونی خود بهطور کامل بهرهمند شوید.