برق گرفتگی به تاثیر جریان الکتریسیته بر ارگان ها و بافت های بدن برق گرفتگی گفته می شود که بر اساس مسیر عبور جریان الکتریسیته به بدن آثار متفاوتی بر جای خواهد گذاشت. این حادثه که ممکن است در منزل و محیط کار رخ دهد و به صورت کلی یکی از حوادث شغلی به حساب میآید. آگاهی شما از کمکهای اولیه در برخورد با افراد دچار این حادثه امکان نجات جان آنان را به میزان زیادی افزایش میدهد. در این مطلب از مرکز تخصصی طب کار سلامت سام پارس به صورت کامل در این خصوص توضیح خواهیم داد.
اقدامات اولیه درمواجهه با برق گرفتگی
۱. جداکردن فرد دچار برق گرفتگی ازشبکه برق:
۲. قطع برق ازطریق کلید اصلی مدار
۳. جداکردن سیم برقدار با استفاده ازوسیله عایقی مناسب
۴. گرفتن قسمتی از لباس خشک فرد و جداکردن آن از هادی برقدار
۵. بریدن هادی برقدار با ابزاربرنده وعایقی مناسب
۶. در صورت امکان اطلاع رسانی به مرکز مربوطه جهت قطع مداراز طریق اپراتور
۷. ایجاد اتصال کوتاه در مدار برای تحریک تجهیزات حفاظتی (آخرین روش)
۸. انتقال فرد برقگرفته به محل امن
۹. بررسی وجود خطرات دیگردرمحل حادثه. این خطرات عبارتند از: گاز گرفتگی، سقوط، آتش سوزی، ایجاد سهولت درامرامدادرسانی
۱۰. کنترل علایم حیاتی بدن مانند: تنفس، نبض، درجه حرارت، هوشیاری، رنگ پوست
احیای قلبی و ریوی افراد دچار برق گرفتگی
در هنگام برق گرفتگی معمولا دستگاه تنفس زودتر از قلب از کار می افتد و رنگ صورت مصدوم متمایل به آبی میشود . به این خاطر و قبل از اینکه ضربان قلب متوقف گردد، باید تنفس مصنوعی هرچه زودتر شروع گردد. این امر نیازمند سرعت عمل، دقت و خونسردی است .
بر اساس شدت صدمات وارده در زمان برق گرفتگی، علائم بالینی متفاوت بوده و ممکن است فقط بهصورت اختلال هوشیاری گذرا و لحظهای و احساس ضعف و بیحسی موقت باشد و یا اینکه سوختگی شدید، ایست قلبی- تنفس و مرگ حادث شود. میزان مرگ و میر کلی آن حدود 30 – 20 درصد بوده و در 70% قربانیان نجات یافته، عوارض ماندگار بهوجود خواهد آمد.
احیای قلبی ریوی یک مانور حیات بخش است که به کمک آن تنفس و گردش خون فرد مصدوم حفظ می شود تا از نرسیدن موادغذایی و اکسیژن به مغز او و مرگ مغزی در فرد جلوگیری شود. این مانور حیاتی می تواند بدون احتیاج به هیچ وسیله اضافی نیز صورت گیرد و انجام صحیح و به موقع آن جان انسانهای زیادی را از مرگ حتمی نجات بخشد.
چه بسا فردی که دچار ایست قلبی تنفسی شده است با انجام صحیح مانورهای احیا قلبی تنفسی می تواند از مرگ حتمی نجات پیدا کرده اند. در مواردی مثل ایست قلبی، غرق شدن، خفگی و نیز مصرف زیاده از حد مواد مخدر و مشروبات الکلی احیای قلبی ریوی می تواند فرد را به زندگی بر گرداند. فراموش نکنید شما در صورتی میتوانید این مانور را انجام دهید که قبلا در مورد آن آموزش دیده باشید.
جهت شروع احیای قلبی ریوی ابتدا باید مطمئن شوید که فرد مورد نظر شما به احیای قلبی ریوی نیاز دارد بدین منظور:
او را صدا زده و به آرامی تکان می دهید .به دقت به چهره فرد و حرکات قفسه سینه او بنگرید . چهره کبود و زرد ، لبهای تیره رنگ و کبود نشانگر نارسایی گردش خون فرد است.
روش های تست وجود تنفس درمصدوم : گرفتن آینه یا شیشه درجلوی دهان وبینی مصدوم، گوش دادن به صدای تنفس، نگاه کردن به حرکت قفس سینه
روش های تست وجود نبض درمصدوم : گوش دادن به صدای قلب، لمس نقاط ضربان داربدن مانند ناحیه مچ دست و ناحیه کشاله ران و ناحیه گردنی.
اولین اصل در شروع احیای قلبی و ریوی در افراد دچار برق گرفتگی و یا سایر حوادث توجه به ایمنی خود است. در صورتیکه مطمئن بودید خطری شما را تهدید نمی کند ابتدا به با اورژانس تماس بگیرید و یا از دیگران بخواهید این کار را انجام دهند و در ادامه میتوانید احیا را شروع کنید. احیای قلبی و ریوی به صورت خلاصه عبارت است از ماساژ قلبی و تنفس مصنوعی که طبق استانداردهای جهانی به ازای هر ۳۰ ماساژ لازم است ۲ تنفس به بیمار داده شود. اما تا چه زمانی باید احیا ادامه یابد؟ تا زمانی که نبض طبیعی مصدوم برگردد، تکنسین های اورژانس به محل برسند و یا مرگ مصدوم محرز گردد.
کنترل خونریزی، شکستگی، سوختگی و شوک در مصدومین
خونریزی داخلی براحتی قابل تشخیص نیست ولی رنگ پریدگی ، ضعف کلی ورم کردن پوست یا شکم یا معده میتواند ازعلائم آن باشد. بهترین اقدام رساندن مصدوم به مرکز درمانی است .
در خونریزی خارجی با فشارمستقیم و بانداژ محل زخم، ارتفاع دادن به محل خونریزی، فشاربرروی نقاط فشاربدن و استفاده ازشریان بند (برای آخرین راه و در صورت توانایی انجام آن) میتوان خونریزی را کنترل نمود.
همچنین ممکن است مصدومین برق گرفتگی دچار شکستگی شوند که تغییرشکل وورم کردن عضو، محدود شدن حرکت عضو و رنگ پریدگی پوست و درد شدید در محل شکستگی از علائم شکستگی است. تا رسیدن به مرکز درمانی و یا رسیدن اورژانس به محل با ثابت کردن عضو (آتل بندی)، عدم برگرداندن استخوان بیرون آمده به جای خود و گذاشتن کیسه یخ درمحل شکستگی برای جلوگیری ازخونریزی زیرجلدی میتوانید به مصدوم کمک کنید.
در تعریف سوختگی باید گفت که آسیب به پوست و گاهی سایر اعضای در اثر تماس با گرما، اشعه، الکتریسیته یا مواد شیمیایی را سوختگی میگویند که خطر آسیب در شیرخواران و خردسالان از همه بیشتر است. پس ممکن است فرد دچار برق گرفتگی دچار سوختگی شود. در صورت سوختگی مصدوم به موارد زیر توجه کنید:
– عدم استفاده ازهرگونه پمادسوختگی ،خمیردندان ، ماست و نظایر آن
– هرگز لباسهای سوخته چسبیده به بدن را ازبدن مصدوم نکنید
– هرگز تاولها را نترکانید.
– پانسمان محل سوختگی با گاز یا پارچه تمیز
شوک یکی از مواردی است که ممکن است مصدومین برق گرفتگی به آن دچار شوند. ناتوانی دستگاه گردش خون در رساندن خون کافی به تمام اعضای بدن را شوک میگویند .
در این حالت چون خون کافی به اعضای بدن نمی رسد بدن شروع به مقابله باوضع موجود (کاهش خون رسانی ) می کند. دفاع بدن دراین حالت بصورتی است که باید حداکثرخون به اعضای حیاتی مثل مغز و قلب رسیده و در مقابل به اعضا کم اهمیت تر مثل پوست ، روده و عضلات خون کمتری برسد زیرا سلامت قلب و مغز ضروری تر است. در حقیقت شوک دفاع بدن در برابر این کاهش خون رسانی است .شوک به سه دلیل می تواند بروز یا پیشرفت کن: کاهش قدرت قلب، گشاد شدن رگها، کاهش حجم خون
در صورت مواجه با مصدوم دچار برق گرفتگی بهترین درمان شوک پیشگیری از آن است. مصدوم را به پشت دراز کرده و پاهایش را حدود 20-30 سانتی متر بلند کنید. نکته مهم اینکه اگر با این کار تنفس مصدوم مشکل شد فوراً پاهایش را پایین آورده و یا اگر احتمال شکستگی پا یا ستون فقرات می رود پاها را بلند نکنید. جلو گیری از دفع حرارت بدن مصدوم به وسیله پیچیدن وی درون پتو یا لحاف و موارد مشابه آن. توجه داشته باشید که میتوانید با حرارت خارجی (بخاری) مصدوم را گرم کنید. در صورتیکه مصدوم بیهوش یا استفراغ ندارد به او مایعات بدهید. کنترل علائم حیاتی را هر5 دقیقه یکبار به عمل آورید.
4 نکته مهم درباره برق گرفتگی
برقگرفتگی میتواند بسیار خطرناک و حتی کشنده باشد. درک عوامل مرتبط با برقگرفتگی و نحوه پیشگیری از آن میتواند به حفظ سلامتی و ایمنی در محیطهای دارای خطر برق کمک کند. در اینجا چهار نکته مهم درباره برقگرفتگی آورده شده است که هر فردی باید از آنها آگاه باشد:
- دلایل برقگرفتگی
برقگرفتگی معمولاً زمانی رخ میدهد که بدن انسان به طور مستقیم با منبع جریان الکتریکی تماس پیدا کند. این امر میتواند ناشی از لمس سیمهای برق لخت، استفاده از وسایل برقی که به درستی عایقبندی نشدهاند، یا قرار گرفتن در محیطهایی که امکان اتصال کوتاه وجود دارد، باشد. حتی رطوبت بالا نیز میتواند خطر برقگرفتگی را افزایش دهد.
- علائم برقگرفتگی
علائم برقگرفتگی میتواند شامل درد شدید، سوختگی، گرفتگی عضلانی، تپش قلب نامنظم، سرگیجه و حتی از دست دادن هوشیاری باشد. در موارد شدید، برقگرفتگی میتواند منجر به ایست قلبی یا مرگ شود.
- کمکهای اولیه در صورت برقگرفتگی
اگر شخصی دچار برقگرفتگی شد، اولین قدم اطمینان از قطع برق است تا از برقگرفتگی دیگران جلوگیری شود. سپس، باید فوراً به او کمک رسانی شود. در صورت امکان، تماس با سرویسهای اورژانس (مانند 911 یا معادل آن در کشور مربوطه) برای ارزیابی و درمان فوری ضروری است. در صورت توانایی، CPR باید توسط فردی که آموزش دیده است اجرا شود اگر قربانی نشانههایی از تنفس یا تپش قلب ندارد.
- پیشگیری از برقگرفتگی
پیشگیری از برقگرفتگی از طریق رعایت ایمنی در استفاده از وسایل برقی و سیستمهای الکتریکی صورت میگیرد. استفاده از وسایل حفاظت شخصی، اطمینان از اینکه تمام تجهیزات الکتریکی و سیمکشیها توسط متخصصین مجاز و آموزشدیده نصب و نگهداری میشوند، و خودداری از دستکاری تجهیزات الکتریکی بدون دانش لازم از جمله این اقدامات است.
این نکات میتوانند به افراد کمک کنند تا از خطرات برقگرفتگی آگاه شوند و با اقدامات ایمنی مناسب، سلامت خود و دیگران را در محیطهای دارای خطر برق حفظ نمایند.
برق گرفتگی در خانه
برقگرفتگی در خانه یکی از خطرات جدی است که میتواند به آسیب جدی یا حتی مرگ منجر شود. به منظور کاهش خطر برقگرفتگی و تأمین امنیت برای خانوادهها، اقدامات پیشگیرانه ویژهای نیاز است. در ادامه به برخی از مهمترین راهکارها برای افزایش امنیت خانه در برابر خطرات الکتریکی پرداختهام:
- استفاده از وسایل الکتریکی استاندارد
- خرید محصولات با تأییدیههای ایمنی : همیشه وسایل الکتریکی که دارای تأییدیههای ایمنی معتبر مانند UL یا CE هستند را خریداری کنید.
- تعویض وسایل فرسوده یا خراب : وسایل الکتریکی قدیمی یا خراب را بلافاصله تعویض کنید تا از خطر اتصال کوتاه یا جرقه جلوگیری شود.
- نصب و نگهداری مناسب
- بازبینی و نگهداری منظم : اطمینان حاصل کنید که سیستمهای الکتریکی خانه به طور منظم توسط یک الکتریکی مجاز بازبینی و نگهداری میشوند.
- استفاده از محافظهای برق : برای جلوگیری از آسیب دیدن وسایل الکتریکی در برابر نوسانات برق، از محافظهای برق استفاده کنید.
- آموزش اعضای خانواده
- آموزش ایمنی برق به کودکان : به کودکان آموزش دهید که هرگز با پریزهای برق بازی نکنند و وسایل برقی را لمس نکنند، به ویژه با دستهای خیس.
- شناخت خطرات و روشهای پاسخ : تمام اعضای خانواده باید بدانند چگونه در صورت برقگرفتگی فوراً عمل کنند و چگونه از کلیدهای محافظ جان استفاده نمایند.
- اقدامات خاص برای محیط های خاص
- حمام و آشپزخانه : از نصب و استفاده از وسایل برقی در نزدیکی آب خودداری کنید و از پریزهای مجهز به محافظ جان (GFCI) در این قسمتها استفاده نمایید.
- استفاده از کلید محافظ جان (GFCI): در مکانهایی که خطر برقگرفتگی بیشتر است، مانند نزدیکی استخرها، حمامها، و آشپزخانهها، حتما از کلید محافظ جان استفاده کنید.
با رعایت این نکات و اتخاذ تدابیر احتیاطی مناسب، میتوانید امنیت خانه خود را در برابر خطرات الکتریکی افزایش دهید و محیطی امنتر برای خانواده خود فراهم کنید.
سخن آخر
برق گرفتگی یکی از عوامل تهدید کننده جان کارکنان در مشاغلی مانند کار در کارخانهها و مراکز صنعتی، مراکز تاسیساتی کوچک و مشاغل مشابه است. در صورت آشنایی کلیه کارکنان با کمکهای اولیه در مواجهه با برق گرفتگی امکان نجات جان افراد افزایش مییابد.